Privacy in tien minuten
Bij het woord AVG denken de meeste mensen aan een privacyverklaring op de website, een cookiebanner of een document dat ergens op de afdeling juridische zaken ligt. Dat bestaat allemaal, maar het is niet waar het misgaat.
Het gaat mis bij gewone handelingen. Een mail met een klantenlijst die naar de verkeerde Jeroen gaat. Een gedeelde map met personeelsgegevens waar het hele bedrijf in kan. Een telefoontje waarin iemand zich voordoet als familielid en een adres loskrijgt. Een exportbestand dat al drie jaar in de map Downloads staat. Niemand had kwade bedoelingen, en toch zijn het allemaal datalekken.
Deze cursus gaat over die handelingen. Je hoeft geen wetsartikelen te kennen en geen documenten te maken. Je leert herkennen waar gegevens van mensen in je werk zitten, wat je ermee doet en niet doet, en wat je doet als het toch misgaat.
Wat de AVG is
De Algemene verordening gegevensbescherming geldt sinds mei 2018 in de hele Europese Unie. Ze beschermt iedereen van wie een organisatie gegevens heeft. Denk aan klanten en leden, maar ook aan sollicitanten en de eigen medewerkers.
De wet is lang, maar de kern past op een kaartje. Een organisatie mag gegevens van mensen alleen gebruiken als daar een goede reden voor is. Ze verzamelt niet meer dan ze voor dat doel nodig heeft, en bewaart ze niet langer dan nodig. Ze beveiligt de gegevens goed, ze is open over wat ze doet, en mensen kunnen vragen wat er over hen bekend is.
In Nederland houdt de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht. Die kan boetes opleggen, maar voor de meeste organisaties is de boete niet het grootste risico. Een klant die een brief krijgt dat zijn gegevens bij een ander terecht zijn gekomen, komt vaak niet meer terug.
Waarom het bij medewerkers misgaat, en niet bij beleid
Een organisatie kan alles keurig op papier hebben en toch elke week een datalek hebben. Bij de toezichthouder komen elk jaar vele duizenden datalekmeldingen binnen, en een groot deel daarvan gaat niet over hackers. Het gaat over gegevens die bij de verkeerde persoon terechtkwamen: een mail, een brief, een bijlage.
Dat komt niet doordat mensen slordig zijn. Het komt doordat het werk snel gaat en de gevaarlijke handelingen er precies zo uitzien als de gewone. Een mail naar de juiste Jeroen en een mail naar de verkeerde Jeroen kosten dezelfde klik. Een map delen met je team en een map delen met iedereen die de link heeft, staan in hetzelfde menu.
Daarom maakt de medewerker het verschil. Beleid zegt wat er moet gebeuren; jij bent degene die op Verzenden drukt.
Wat de organisatie doet, en wat jij doet
De verantwoordelijkheid voor de gegevens ligt bij de organisatie, niet bij jou persoonlijk. De organisatie hoort vast te leggen welke gegevens ze heeft en waarvoor, afspraken te maken met leveranciers die gegevens voor haar verwerken, en een route te hebben voor vragen en datalekken. In les 1.3 zie je wat dat precies is en hoe je erachter komt hoe het bij jullie geregeld is.
Jouw deel is kleiner, maar het is het deel waar het vaakst iets misgaat. Je gaat zorgvuldig om met wat je onder handen hebt en deelt niet meer dan nodig. Je ruimt op wat weg mag. En je meldt het als er iets misgaat. Vooral dat laatste: een fout die je dezelfde dag meldt, is bijna altijd op te lossen. Een fout die je verzwijgt, niet.
- Denk terug aan je laatste werkdag, of houd vandaag een uur lang bij wat je doet.
- Schrijf drie momenten op waarop je iets deed met gegevens van een persoon. Bijvoorbeeld een mail met een naam erin of een klantdossier dat je opende.
- Zet bij elk moment wat er had kunnen misgaan. Een verkeerde ontvanger? Iemand die meekeek? Een bestand dat op een plek bleef staan waar het niet hoorde?
- Bewaar dat lijstje. In les 5.3 gebruik je het voor je eigen privacycheck.
Vastgelopen?
- Ik werk niet met klantgegevens, dus dit gaat niet over mij. Werk je met collega's, dan werk je met persoonsgegevens. Denk aan het rooster, verlofaanvragen en ziekmeldingen. In les 1.2 zie je hoeveel er onder valt.
- Ik kan maar drie momenten vinden in een hele dag. Dan let je waarschijnlijk alleen op de duidelijke gevallen. Kijk ook naar mails waar namen in de handtekening staan, naar het CRM, naar de agenda en naar notities die je tijdens een gesprek maakt.
- Is dit niet vooral iets voor de ICT-afdeling? Die zorgt voor de techniek: wachtwoorden, back-ups, beveiliging. Maar de meeste datalekken gaan niet over techniek. Een mail naar de verkeerde ontvanger houdt geen enkel beveiligingssysteem tegen.
- Kan ik persoonlijk een boete krijgen? De AVG richt zich op de organisatie, niet op de individuele medewerker die een fout maakt. Wat wel van je verwacht wordt, is dat je zorgvuldig werkt en een fout meldt.
- Noem in je eigen woorden drie dingen die de AVG van een organisatie vraagt.
- Waarom gaan veel datalekken niet over hackers? Geef een voorbeeld uit je eigen werk.
- Waar ligt de verantwoordelijkheid voor de gegevens: bij jou of bij de organisatie? Wat is dan jouw deel?
- Waarom is een fout die je dezelfde dag meldt beter dan een fout die je stil oplost?